Ana Sayfa Analizler / Makaleler ULAQ İDA Ailesinin Deniz Harekâtına Entegrasyonu

ULAQ İDA Ailesinin Deniz Harekâtına Entegrasyonu

(E) Tümamiral Hasan Özyurt*
*Meteksan Savunma Yönetim Danışmanı

İnsansız deniz araçlarının (İDA) tarihsel gelişimi ve bu alandaki trendler çerçevesinde Meteksan Savunma ve ARES Tersanesi’nin İDA alanında aldıkları öncü inisiyatif ile ortaya çıkan ULAQ İDA ailesi konusundaki vizyonumuzu ve hedeflerimizi, yazı dizimizin ilk bölümünde paylaşmıştık. İkinci ve son bölümde ise ULAQ İDA ailesinin deniz harekâtına entegrasyonuna konseptsel bakışımızı, bu bakışa dayanarak ULAQ İDA ailesine kazandırdığımız yeteneklerin deniz harekâtında kullanımına ilişkin fikirlerimizi bulacaksınız. Konuya -askeri profesyonellerin hoşgörüsüne de sığınarak- deniz harekâtı ile ilgili genel kavramlara kısa bir bakış atarak başlayalım.

Deniz Harekâtı

Deniz harekâtı, en kısa olarak; “Politik ve askeri hedefleri elde etmek maksadıyla deniz kuvvetinin kinetik etkisinin muhasım, potansiyel muhasım veya durum üzerinde uygulanması” şeklinde tanımlanabilir. Muhasım üzerinde yaratılacak etki, “deniz kontrolünü sağlamak”, “muhasımı denizden men etmek”, “güç aktarımı yapmak”, “deniz ulaştırma yollarını kontrol etmek” gibi görevlerle sağlanır. Durum üzerinde yaratılacak etki ise genellikle bir krizin çatışmaya evrilmediği safhada ve savaş dışı harekâtta söz konusu olur. Bu kapsamda deniz güvenliğinin sağlanması, denizde sancak ve varlık gösterilmesi, arama kurtarma gibi görevler icra edilir. “Deniz kuvvetinin kinetik etkisinin uygulanması” ise suüstü harbi (SUH), denizaltı savunma harbi (DSH), hava savunma harbi (HSH) gibi temel harp nevileri fonksiyonlarının icrası ile gerçekleşir.

Deniz harekatı icra eden bir komutan; harekât alanında durumsal farkındalığını kesintisiz ve ayrıntılı olarak idame etmek, kuvvetlerinin harekat alanına erişimini ve hareket serbestisini sağlamak (mobility), muhasımın hareket serbestisini kısıtlamak (counter mobility), kuvvetinin bekasına yönelik riskleri asgariye indirmek, muhasıma karşı manevra çevikliğine ve ateş gücü avantajına sahip olmak, coğrafyanın sağladığı avantajlardan azami oranda faydalanmak, coğrafya dezavantajlarını azaltmak, üs ve limanlarını tahditsiz kullanmak isteyecektir. Bu isteklerin bazıları komutanın uygulayacağı “hal tarzları” ile bazıları da mevcut imkân ve kabiliyetlerle karşılanır. Mevcut imkân ve kabiliyetlerle görevin icrası için gerekli yetenekler arasındaki fark ise teknik bir deyişle “harekât ihtiyaçları” olarak ifade edilir (Şekil‑1).

Şekil – 1

Deniz harekâtının ihtiyaçları, algılanan tehdit kadar, deniz kuvvetinin kullanılacağı  coğrafyadan da etkilenir. Okyanuslar ve kıyı denizleri olarak iki ana kategoriye ayırabileceğimiz deniz harekâtı coğrafyasının, okyanuslar gibi açık denizlerinde harekât icra edebilmek için geniş mesafeleri kat edebilecek, geniş deniz alanlarını kontrol edebilecek, bu denizlerin kutup koşullarından tropik koşullarına kadar değişen iklim ve deniz şartlarında görev yapabilecek, gerektiğinde deniz aşırı çıkarların korunması için stratejik intikalleri (güç aktarımı) gerçekleştirebilecek, deniz ulaştırma yollarının güvenliğini uzak mesafelerden itibaren sağlayabilecek bir kuvvete sahip olmak gerekir.

Okyanusların veya büyük denizlerin kara parçaları arasında yaptığı girintilerle veya adalarla çevrilerek oluşmuş ve içinde çok sayıda ada, yarımada, koy ve körfez bulunan Ege Denizi, Adriyatik, Basra Körfezi gibi kıyı denizlerindeki (littoral seas) deniz harekâtı uygulamaları, genel prensipler aynı kalsa da okyanuslardan önemli bazı farklılıklarla ayrılır.

Kıyı denizlerinin dar yapısı ve mesafelerin kısalığı, bu denizlerdeki ada, adacık, kayalık, koy ve körfezlerin fazlalığı, denizdeki ticari ve özel faaliyetlerin yoğunluğu, deniz unsurlarının yanında hava ve karaya konuşlu unsurların da aynı harekât alanını genellikle birbirlerini kısıtlayıcı tarzda kullanması, deniz harekâtı icra eden taraflara avantajlar sunduğu gibi bazı dezavantajlar da yaratır. Böyle bir denizde harekât icra edecek bir deniz kuvvetinin gelişmiş keşif gözetleme, beka, yüksek seyyaliyet (mobility), alternatifli ve coğrafyaya uygun ateş gücü, gelişmiş, dirençli ve kapasiteli komuta kontrol muhabere (Command, Control and Communication / C³) ve koordinasyon yeteneklerine sahip olması gerektiği ilk bakışta kolayca görülebilir.

Kıyı Denizlerinde ULAQ

Askeri ve politik karar vericileri insansız araçlara yönlendiren faktörleri incelediğimiz bir önceki yazımızda; “İnsansız deniz araçlarının deniz harekâtında yer aldığı bir geleceğin kaçınılmaz olduğu” sonucuna varmıştık. Bu sonuca bir de kıyı denizlerindeki harekât ihtiyaçları penceresinden baktığımızda; Meteksan Savunma ve ARES Tersanesi olarak öngörülerimizin, vizyon ve hedefimizin doğruluğunu bir kez daha test etme imkânı buluyoruz. “ULAQ İDA’yı deniz kuvvetinin güvenilir ve idame edilebilir bir parçası yapmak ve deniz kuvvetinin harekât ihtiyaçlarının karşılanmasına katkıda bulunacak ve vazifesini destekleyebilecek yeteneklerini süratle entegre etmek” vizyonumuz ve bu vizyon çerçevesinde belirlediğimiz; “İlk aşamada insanlı platformların yeteneklerini bütünlemek, geliştirmek ve insanlı unsurlar ile birlikte çalışabilmek” hedefimiz, aslında bu harekât ihtiyaçlarına cevap vermeye odaklanıyor.

ULAQ İDA, ARES Tersanesi tarafından yüzlerce adet üretilerek sahada fiilen denenmiş bir platform esas alınarak geliştirildi. Teknesi, güç sistemleri, seyir kontrolleri ile son derece güvenilir olduğunu fiilen ispatlamış bu platform “insansızlaştırılırken”, kullanıcı istek ve ihtiyaçlarına ve icra edilebilecek görevlere göre botun faydalı yüklerinin kolaylıkla değiştirilebileceği modüler bir dizayn esas alındı. ULAQ İDA’nın komuta ve kontrolünde, halihazırda çeşitli platformlarda kullanılan AKSON ve SEFİR veri bağları tercih edildi. Böylece bot; güvenilir, sahada denenmiş, elektromanyetik ve siber dayanıklılığa sahip, İHA’lar ile uyumlu bir komuta kontrol altyapısına sahip oldu. İnsanın döngünün içinde (Human In The Loop, HITL)[i] ve döngünün dışında (Human On The Loop, HOTL)[ii] olduğu modlarda çalışabilen ULAQ İDA’nın beklenen ve beklenmeyen durumlara karşılık verebilmesini, deniz ortamının belirsizlikleri ile başa çıkabilmesini, emniyetle seyir yapabilmesini ise yapay zekâ destekli otonomisi ve kolaylıkla adapte olunabilecek kullanıcı arayüzleri sağlıyor. ULAQ İDA’nın modülerlik ve dış arayüzlere bağlanabilirliğe imkân sağlayan ileriye dönük açık mimari özelliği, onun mevcut ve gelecekteki sistemlere kolaylıkla entegre edilebilmesini de sağlayacak. Meteksan Savunma ve ARES Tersanesi iş birliğinin ulaştığı nokta, titiz ve ayrıntılı mühendisliğin yanı sıra yola ilk çıkan ekip olmanın da bir sonucu.

Şekil-2

ULAQ İDA ailesini geliştirirken benimsediğimiz; “Herhangi bir sisteme dahil olacak yeni unsur, parçası olacağı sistemin yeteneklerine kusursuz uyum sağlamalı ve o yetenekleri geliştirmelidir” (Şekil-2) prensibi çerçevesinde; ULAQ İDA’nın dahil olduğu sistemde, kendi uyumu için -en azından başlangıçta- asgari değişikliğe ihtiyaç duymasını bir gereklilik olarak esas aldık. ULAQ İDA ailesinin getirdiği yeni teknoloji ve yeteneklerden azami istifadeyi sağlayacak sistem, taktik ve doktrin değişikliklerinin, kullanıcı tarafından zaman içinde  ortaya konulacağını biliyoruz. Bu esas çerçevesinde ULAQ İDA ailesinin; bir deniz kuvvetinin yapısına kusursuz, süratli ve verimli entegrasyonunu sağlamak için sahip olması gereken yetenekler, askeri yetenek hiyerarşisi dikkate alınarak, standart biçimde ifade edilmiş ve geliştirme çalışmaları bu yetenek kategorilerine göre yön almıştır (Şekil-3).

Şekil-3

ULAQ İDA Ailesinin Komuta Kontrol Yetenekleri

ULAQ İDA’nın, bir deniz kuvvetine entegrasyonunun ilk şartını, o deniz kuvvetinin “komuta-kontrol yapısına uygun seviye ve yeterlilikte entegre olabilmek” olarak ifade edebiliriz. Bir komutan, kendisine tevdi edilen vazifenin icrası için emrindeki bir unsura görevler, sevk ve idare emirleri verebilmek ve bunların ilerleyiş ve sonuçlarını öğrenmek ister. ULAQ İDA, bu gerekliliği sağlamak için hem kendi görevini icra edebilecek hem de dahil olduğu kuvvete uyum gösterebilecek komuta kontrol yetenekleri ile donatılmıştır. Sahil Kontrol İstasyonunda (SKİ) ya da Mobil Sahil Kontrol İstasyonunda (MSKİ) (Şekil‑4) bulunan komuta kontrol sistemi, botun sevk ve idaresinin yanında üst makam ve diğer unsurlar ile ses ve data muhaberesi tesis ederek sevk ve idare emirlerini alabilir, harekâtın gelişimini ve sonuçlarını rapor edebilir, koordinasyon bilgilerinin iletişimini sağlayabilir.

SKİ / MSKİ, aynı zamanda denizde durumsal farkındalık bilgisinin karşılıklı akışı, tanımlanmış deniz resmine erişim ve katkıda bulunulması, ortam şartlarının sergilenmesi ve rapor edilmesi, ULAQ İDA’nın kendi sistemlerine ilişkin durumsal farkındalığın sağlanması görevlerini de yerine getirir.

Şekil – 4
Şekil – 5

ULAQ İDA’lar, SKİ / MSKİ’den veri bağı, İHA rölesi veya uydu ile kontrol edilebilir. Meteksan Savunma tarafından geliştirilen AKSON ve SEFİR veri bağı sistemleri, halihazırda çeşitli askeri platformlarda başarı ile görev yapmaktadır. SKİ / MSKİ bir karasal ağa (internet / intranet) bağlanarak hem botun kontrol fonksiyonlarını gerçekleştirebilir hem de komuta kontrol yazılımlarını çalıştırabilir (Şekil-5).

Şekil – 6

ULAQ üzerine entegre edilen uzaktan kontrollü VHF ve/veya UHF telsiz sistemi ile botun harekât icra ettiği bölgede telsiz muhaberesi tesis edilebilir, harekâta / bölgeye ilişkin durumsal farkındalık arttırılabilir ve harekâtın mahalli koordinasyonu tesis edilebilir, telsiz rölesi görevleri icra edilebilir.

ULAQ İDA Ailesinin İstihbarat, Keşif ve Gözetleme Yetenekleri

Bir deniz harekâtının planlanması ve icrasındaki en önemli girdi “bilgi”dir. Günümüzde ulaşılan iletişim ve bilgi işlem kapasitesi, askerî harekâtın çok büyük çapta bilgiyi, çok daha kısa zamanda tüketebilmesine imkân sağlamıştır. Bir askerî harekâtta, başlangıçta, barış döneminden itibaren elde edilen ve depolanan bilgi kullanılırken devamında ise harekâtın genel akışı ve temposu ile uyumlu, dinamik, gerçek zamanlı ve yeterli bant genişliğinde bilgi üretimi ve akışının sağlanmasına ihtiyaç duyulur (Şekil-6).

Şekil-7

Deniz harekâtında kullanılacak bilgi, “istihbarat-keşif-gözetleme” (İGK) faaliyetleri ile elde edilir. Bu bilgiye dayanarak kuvvet hazırlığı, intikal, beka tedbirlerinin alınması ve harekâtın idamesi faaliyetleri gerçekleştirilir, kuvvetin kinetik etkileri uygulanır. “Bilgi üstünlüğü” (information superiority) sayesinde “karar üstünlüğü” (decision superiority) sağlanır. Bu sayede de deniz harekâtında başarının temel şartı olan “ilk ve etkili vuruş” gerçekleştirilebilir. Harekât alanında mümkün olan azami sayıda unsurla gerçek zamana yakın bilgi toplayabilmek vazgeçilemez bir harekât ihtiyacıdır.

ULAQ İDA, sahip olduğu radar, otomatik tanımlama sistemi (OTS / Automatic Identification System / AIS), elektro-optik kamera, çevresel farkındalık kameraları, elektronik destek sistemi, sonar, sualtı telefonu, dış mikrofon, ortam ölçerler (rüzgâr, basınç, sıcaklık, deniz durumu, deniz suyu sıcaklığı vb.) gibi sensör faydalı yükleriyle keşif gözetleme süreçlerinin tamamını etkinlikle icra edebilir, bulunduğu bölgede denizde durumsal farkındalık (DDF) bilgisini üretebilir, tanımlanmış deniz resmine (TDR) katkıda bulunabilir. Yüksek seyyaliyet yeteneğiyle harekât alanındaki diğer sabit ve mobil keşif gözetleme unsurlarının sensör kaplama alanını bütünleyebilir. Böylece kuvvetin harekât alanındaki sensör kaplama menzilini arttırarak operatif düzeyde harekâta katkı sağlayabilir (Şekil-7,8,9). ULAQ İDA, insansız bir platform olarak İGK süreçlerini daha az risk ve maliyetle destekleyerek harekâtın bilgi ihtiyacının karşılanmasına katkıda bulunacaktır.

Şekil-8
Şekil-9
Şekil-10

ULAQ İDA Ailesinin Harekâta Hazırlığı

Bir unsurun, herhangi bir kuvvet yapısına entegre olabilmesinin diğer bir gerekliliği de o kuvvet yapısının “harekâta hazırlık” sistemine dahil olmaktır. ULAQ İDA ve sistem bileşenleri; eğitim programları, planlı / plansız bakım sistemi, lojistik sistem entegrasyonu ve işletme önerileri ile harekata hazırlık sistemine entegre olabilir.

ULAQ İDA, maliyet etkin bir platform olarak, harekât eğitim faaliyetlerinde eğitim yardımcısı (fiili silah atışları, suüstü harbi eğitimleri, asimetrik taarruza karşı savunma eğitimleri vb.) görevlerini icra edebilir. Sunduğu gerçekçi eğitim imkânı ile kuvvetin genel harekâta hazırlık seviyesine de katkıda bulunabilir.

ULAQ İDA Ailesinin Beka Yetenekleri

Bir kuvvetin bekasının sağlanmasındaki temel strateji, düşman sensör ve silah menzil ve yetenekleri ötesinde harekât icra etmek (o seni görmeden sen onu gör, o seni vurmadan sen onu vur), harekâtın icra ve idamesi için gerekli kritik personel, ekipman, alt yapı ve bilgiyi korumaktır.

ULAQ İDA’nın insansız bir araç olmasından kaynaklanan insan hayatını riske atmama temel avantajının yanında;

• Küçük bir platform olmasının sağladığı gizlilik (stealthily) ile karşı tespit ve silah sistemlerinin etkisinden sakınabilme,

• Manevra ve intikal yetenekleri sayesinde harekât alanında süratli yer değiştirebilme,

• Harekât alanında kesintisiz varlık (persistent presence) gösterebilme

gibi yeteneklere sahiptir. ULAQ İDA, bu beka yetenekleriyle aslında bir “menzil dışı” (stand-off) platform olarak da değerlendirilebilir (Şekil-10). ULAQ İDA, bu sayede normalde insanlı platformlar tarafından icra edilen keşif, gözetleme, erken ihbar, izleme, hedef bilgilerini rapor etme, angajman geliştirme gibi görevleri daha az riskle icra edebilir. Böylece kıymetli platformların gizlenmesine / düşman sensör-silah menzili dışında kalmasına imkân vererek kuvvetin genel bekasının geliştirilmesine de katkı sağlayabilir.

Şekil-11

ULAQ İDA’nın acil durumda kendi yerini işar edebilme, uzaktan kontrol kaybında otomatik üsse dönüş, üzerindeki kritik teknolojiyi ve kendini çevre zararı yaratmadan imha yeteneği, botun bir arıza/ hasar durumunda istenmeyen ellere geçmesini önler. Bu sistemler, görevin tabiatına göre programlanabilir özelliktedir.

ULAQ İDA Ailesinin Harekâtı İdame Yetenekleri

Bir deniz harekâtının idamesi için deniz ulaştırma yollarının, üs ve liman gibi kritik tesislerin emniyet ve güvenliğinin sağlanması önemlidir. ULAQ İDA; keşif, gözetleme ve hassas angajman, DSH ve mayın avlama ve tarama gibi mayın karşı tedbirleri (MKT) yetenekleriyle kritik bölgelerin denizden güvenliğini sağlama görevlerinde kullanılabilir.

ULAQ İDA ailesinin üyeleri, ikmal yapmadan veya ilave bakıma ihtiyaç duymadan, yakıt sarfiyatına bağlı olarak 72 saate varan süreler boyunca görev icra edebilir. Harekât alanında kalma süresi, aynı zamanda “yakalama / bırakma” (catch and release) sistemi ile de desteklenir. Kritik bir yetenek olan bu sistem sayesinde ULAQ İDA, yüksek deniz şartlarında dahi ana gemiye veya üslendiği bölgede ikmal istasyonuna alınabilir, ikmal ve bakımları tamamlandıktan sonra yeniden denize bırakılabilir.

ULAQ İDA’nın Manevra ve İntikal Yetenekleri

Deniz harekâtında dost kuvvetlerin harekât alanındaki seyyaliyetinin sağlanması, muhasımın seyyaliyetinin kısıtlanması, hareketlerinin geciktirilmesi, belli bölgelere kanalize edilmesi, kuvvetin ikaz süresi içinde harekât alanında tertiplenebilmesi, düşmanla istenilen yer ve zamanda kuvvet konsantrasyonu tesis edilerek karşılaşılabilmesi için manevra seçeneklerine sahip olunması gerekir.

ULAQ İDA’nın,

• Deniz durumu 4’te harekât icra edebilme, deniz durumu 5’te emniyetle seyredebilme,

• Harekât alanında kesintisiz varlık gösterebilme,

• Emniyetli ve hassas seyir icra edebilme,

• Yüksek süratle intikal edebilme,

• Kıyı suları gibi bölgeler için yeterli harekât yarıçapında görev icra edebilme,

başlıkları altında ifade edebileceğimiz yetenekleri, deniz harekâtı için geniş manevra seçenekleri sunar.

ULAQ İDA’nın Ateş Gücü ve Etki Yetenekleri

Deniz harekâtında “istenen son durum”a; bazı hallerde kuvvet varlığının ve kararlılığın sergilenmesi yoluyla stratejik iletişim mesajının muhataplara iletilmesi, bazı durumlarda ise kuvvetin kinetik etkisinin yani “ateş gücünün” fiilen uygulanması yoluyla ulaşılır. Bu etkinin somut olarak uygulandığı deniz harekâtının temel harp nevileri, destekleyici harp nevileri ve savaş dışı harekât görevlerinde ULAQ İDA ailesinin sahip olduğu yeteneklerden nasıl istifade edilebileceğine konseptsel bir bakışla değineceğiz.

ULAQ İDA’nın Suüstü Harbinde Kullanımı

Suüstü harbinde tanımlanmış deniz resminin tesis edilmesi, silahların mümkün olan azami menzilden ve etkinlikle kullanılabilmesi için vazgeçilmez bir gerekliliktir. Buna rağmen bir kuvvetin keşif gözetleme faaliyetleri de muhasıma karşıt kuvvet unsurlarının konuşlanma ve tertibi hakkında birtakım ipuçları verir. Çevre şartları da keşif karakol faaliyetlerini olumsuz etkileyebilecek faktörler arasında yer alır.

ULAQ İDA, bir insansız platform olarak; sahip olduğu “Komuta Kontrol Muhabere”, “İstihbarat, Gözetleme, Keşif”, “Manevra ve İntikal” ve “Beka” yetenekleriyle kıyı denizlerinin keşif, gözetleme ve gizliliği muhafaza ikilemine cevap verir ve insanlı platformların riske atılmasına gerek kalmadan tanımlanmış deniz resminin tesis ve idamesine katkıda bulunabilir.

Şekil-12 ULAQ 12-SUH
ULAQ İDA’nın suüstü angajman yetenekleri, kısa menzilli silah sistemleri (küçük çaplı makinalı tüfek / top ve kısa menzilli lazer / IR güdümlü mermiler) ve entegre edilebilecek ufuk ötesi güdümlü mermilerden oluşur (Şekil-11,12). Bu yetenekler, düşük radar kesit alanının sağladığı gizlilik ve süratli intikal yetenekleri ile birleştiğinde, ULAQ İDA ile muhasım suüstü unsurlarına baskın / sürpriz taarruzlar gerçekleştirilebilir; kıyı suları gibi coğrafyalarda, kara örtüsünün sağladığı gizlenme imkanından faydalanan muhasım suüstü unsurları etki altına alınabilir.
Şekil-13 ULAQ 15-SUH
 
ULAQ İDA, uzun menzilli (ufuk ötesi) silah sistemleri ile kendi sensörleri veya diğer kaynaklardan elde ettiği bilgilere dayanarak angajman geliştirebilir. Aynı zamanda diğer unsurlara ufuk ötesi güdümlü mermi angajmanı için hedef bilgisi sağlayabilir (Şekil-13).
Şekil-14

Suüstü harbinin bir safhası da muharebe hasar tespitidir (battle damage assessment). Bir suüstü angajmanı sonrasında yeniden angajmana karar verilmeden önce, angaje olunan hedef üzerinde yaratılan hasar tespit edilmeye çalışılır. ULAQ İDA, muharebe hasarının değerlendirilmesi ve bu görev sırasında gerektiğinde kısa menzilli silahlarla angajmana devam edilmesi görevlerini insanlı unsurları riske atmadan icra edebilir.

Konu suüstü harbi olunca ULAQ İDA ailesinin en yeni üyesi ULAQ KAMA da özel olarak değinilmeyi hak ediyor. ULAQ İDA’nın asimetri, yapay zekâ, menzil, sürat gibi özellik ve yeteneklerinin mükemmel bir dizayn ve titiz mühendislik ile vücut bulduğu ULAQ KAMA (şekil-14), aslında bir “kamikaze insansız deniz aracı”dır. 200 deniz mili menzili, tespit sistemlerinden sakınabilme, hassas seyir ve hedef ayrımı yapabilme, , 200 kg’lık patlayıcı yükünü 50 knot gibi bir süratle hedefle buluşturabilme yetenekleri, ULAQ KAMA’yı suüstü harbi için diğer imkân ve kabiliyetlerle kullanılabilecek önemli bir silah haline getiriyor. Rusya-Ukrayna arasındaki savaşta, Ukrayna tarafından etkileyici bir biçimde kullanılan kamikaze İDA’lar, aslında bu tip silahlar için bir konsept ispatı oldu. Meteksan Savunma ve ARES Tersanesi’nin insansız deniz araçları alanındaki birikimi ve inisiyatif alma yetenekleri ile kısa zamanda ortaya çıkan ULAQ KAMA’nın, ULAQ İDA ailesinin diğer üyeleri ile birlikte suüstü harbine yenilikler  getirmesi kaçınılmaz olacak.

ULAQ İDA’nın DSH’de Kullanımı

DSH, düşmanın denizaltılarını etkinlikle kullanmasını engellemek için icra edilir. DSH faaliyetlerinin kesintisiz ve ısrarcı (persistent) bir tarzda gerçekleştirilmesi önemlidir. Ayrıca denizaltılar; gizlilik, tespit ve silah menzili avantajları ile DSH’de kullanılan suüstü unsurları için de tehdit oluştururlar. ULAQ İDA ailesinin DSH üyeleri (şekil-15); sonar, su bombası roketi, DSH torpidosu gibi faydalı yük kombinasyonları ile donatılabilir. Bu faydalı yüklere; fiber optik dizin, sonoboy atma ve dinleme sistemi, multi-statik sonar gibi seçenekler de eklenebilir. ULAQ İDA, sahip olduğu komuta kontrol ve muhabere yetenekleri ile DSH’nin yoğun koordinasyon ve esneklik gerektiren ortamına da uyum sağlayabilir. Küçük tonajlı karakol gemilerinin görev yapmakta zorlanacağı deniz durumlarında dahi harekât icra edebilir. Ayrıca ULAQ İDA, küçük dizaynı sayesinde denizaltı torpidoları ile hedeflenemez. Bu yeteneklerden

istifade ile ULAQ İDA’lar ile DSH harekâtı, az riskle ve maliyet-etkin biçimde icra edilebilir. Ana gemiden kullanılabilme ve yüksek sürat yetenekleri sayesinde süratli intikal eden görev grupları bünyesinde bir DSH unsuru olarak görev alabilir.

ULAQ İDA’nın Denizden Güvenlik Harekâtında Kullanımı

Denizden güvenlik harekâtı, üs, liman, kritik tesis, deniz ulaştırma kritik geçitlerinin/düğüm noktalarının denizden gelebilecek tehditlere karşı güvenliğinin sağlanması faaliyetleridir. Denizden güvenlik harekâtı, genellikle kıyıya yakın karmaşık ve kalabalık bölgelerde icra edilmesi nedeniyle kesintisiz, yüksek bir durumsal farkındalığın oluşturulmasını, gerçek zamana yakın işlev gösterebilen güçlü bir komuta kontrol ve koordinasyon yapısını gerektirir. Böyle bir harekât, büyük tonajlı gemilerden ziyade, manevra gücü ve denize dayanıklılığı yüksek, süratli ve çevik küçük botların kullanımını gerekli kılar. Bu unsurlar üzerindeki sensör ve silahlar da harekât bölgesinde kullanılmaya uygun olmalıdır.

ULAQ İDA (şekil-16); manevra ve intikal, harekâtı idame yetenekleri ile denizden güvenlik harekâtının sürat, çeviklik ve harekât alanında kesintisiz varlık gösterebilme gereksinimlerini karşılayabilir. Keşif gözetleme görevlerini radar, elektro-optik, çevresel farkındalık kameraları, OTS (AIS) gibi temel sensörleri ile icra edebilir ve süratli bir platform olmasının sağladığı avantaj ile görev bölgesinde etkin ve yeterli bir sensör kaplaması sağlayabilir. ULAQ İDA’nın keşif gözetleme yetenekleri, elektronik harp ve sualtı gözetleme sensör faydalı yükleri ile bütünlenerek daha da geliştirilebilir. ULAQ İDA’nın farklı sensörlerden elde edilen bilgilerin füzyonuna imkân sağlayan bilgi-işlem yeteneği; teyit, birleştirme ve sergileme işlevlerini gerçekleştirir. Şekil-17’de, ULAQ İDA ile kritik bir tesisin güvenliğinin sağlanması örneği görülmektedir..

ULAQ İDA’ya entegre edilebilen 12,7 mm ağır makinalı tüfek ve UMTAS / CİRİT gibi silah sistemleri, hassas angajman yeteneği ile birleştiğinde olası tehditler üzerinde kademeli etkiler oluşturulmasına imkân sağlar. ULAQ İDA, bu silah sistemlerine ilave olarak, ölümcül olmayan silah sistemi faydalı yükleri ile de donatılabilir.

Şekil-17 ULAQ 11 PSV Liman Güvenlik Botu
Şekil-18

ULAQ İDA, bir ana gemiye konuşlanabilme yeteneği sayesinde deniz aşırı bir harekât kapsamında intikal edilen bir bölgede de denizden güvenliğin sağlanması amacıyla kullanılabilir

Mayın Harbi

Mayın harbi, belli bir bölgede düşman seyyaliyetinin kısıtlanması amacıyla mayın dökme ve düşman mayınlamasına karşı dost unsurların seyyaliyetinin muhafaza edilmesi amacıyla MKT uygulanmasını kapsar. Deniz mayınları; limanlara, demirleme noktalarına ve deniz üstü yapılarına muhasım unsurların erişimini engellemek için kullanılabilecek maliyet-etkin silahlardır.

ULAQ İDA, düşük karşı tespit olasılığının yanında yüksek manevra ve intikal yetenekleri (seyir siası, yüksek sürat, hassas seyir) ile mayın döküşü için kullanılabilecek bir platformdur.

MKT harekâtı ise dost unsurların mayın tehdidine maruz kalmadan harekât icra etmeleri ve deniz ulaştırma yollarının emniyetle kullanımını sağlamak için icra edilir. Birçok yönü olan MKT harekâtı, kısaca düşmanın mayınlama yapmasını engellemek veya mayınlanmış alanları temizlemek olarak tanımlanabilir. Dökülmüş mayınların temizlenmesi, oldukça dikkatli icra edilmesi gereken, riskli ve yavaş bir süreçtir.

Şekil-19 ULAQ 12 MKT

ULAQ İDA (Şekil-18); insansız olması, düşük su çekimi, düşük akustik, manyetik ve basınç izine sahip olmasının verdiği avantajlarla riskli MKT görevleri için çok uygun bir platformdur. Uygun faydalı yüklerle hem mayın avlama görevlerine destek hem de etki taraması (influence sweeping)[i]  maksatlarıyla kullanılabilir. Bir mayın avlama gemisine göre kısa zamanda ve fazla sayıda üretilebilmesi, daha az bakım ve işletme maliyeti gerektirmesi ve faydalı yük değişimi ile MKT dışındaki görevler için de kullanılabilmesi, ULAQ İDA’nın MKT’de sahip olduğu diğer avantajlardır (Şekil-19).

Şekil-20

ULAQ İDA’ların ana gemiye konuşlanabilme yetenekleri, MKT yeteneğinin deniz aşırı harekât bölgesinde de kullanılmasına imkân sağlar. Böyle bir durumda, MKT görevlerini tamamlayan botlar, faydalı yük değişiminin ardından denizden güvenlik vb. görevler için de kullanılabilir. ULAQ İDA, uygun kargo uçakları ile de görev bölgesine süratle intikal ettirilebilir.

Amfibi Harekât

Amfibi harekât, düşman veya potansiyel olarak düşman bir sahil hattına karşı, neredeyse tüm gemi türleri, uçaklar, silahlar ve çıkarma kuvvetlerinin birleşik bir çaba içinde kullanılmasını içerir. Amfibi harekâtta; seyyaliyet, esneklik ve güncel istihbarat  temel gereksinimler arasındadır.

ULAQ İDA, sahip olduğu yeteneklerle amfibi kuvvetin suüstü ve denizaltı tehditlerine karşı korunması kapsamında görevler icra edebilir. Amfibi harekât kapsamında icra edilebilecek istihbarat toplanması, MKT harekâtı, deniz manialarının etkisiz hale getirilmesi, önemli noktaların ele geçirilmesi, ateş desteği sağlanması gibi faaliyetlere, düşman derinliklerine kadar sokularak sensör, silah ve diğer faydalı yükleriyle destek sağlayabilir.

Deniz Özel Kuvvet Harekâtı (SAT Harekâtı)

Deniz özel kuvvet harekâtı; sahil bölgelerinde ve deniz ortamında, düşman veya potansiyel düşman kontrolündeki bölgelerde, sayıca az ancak nitelikleri ve seyyaliyeti yüksek birliklerle icra edilir. Deniz özel kuvvet harekâtı; gizlilik, sürat, kuvvetin hassasiyetle odaklanarak uygulanması ile karakterize edilebilir. ULAQ İDA, öncelikle intikal-manevra ve beka (karşı tespit olasılığının düşük olmasının sağladığı gizlilik) yetenekleri ile deniz özel harekâtına destek sağlayabilecek bir platformdur. Süratli intikal ve gizlilik yetenekleri, deniz özel harekâtının gereksinimlerini karşılayabilecek yeterliliktedir. İstihbarat, gözetleme, keşif yetenekleri ile harekât öncesinde ve/veya sırasında güncel ve ayrıntılı istihbaratın toplanması ve keşif gözetleme ihtiyaçlarının karşılanmasına destek sağlayabilir.

Denizde Arama Kurtarma Harekâtı

Denizde arama kurtarma, genel bir ifade ile “denizdeki acil durumda olan kişilere, ilgili deniz hukuku ve sözleşmeler uyarınca, söz konusu kişinin milliyeti veya statüsü veya bulunduğu koşullar ne olursa olsun yardım etmek için yapılan işlem” şeklinde tanımlanabilir. Denizde gerçekleştirilen arama ve kurtarma operasyonları günümüzde sadece kazalar sonrasında kazazedelerin kurtarılması faaliyetlerinden ziyade yaygınlaşan düzensiz göç olayları ve deniz güvenliği ihtiyaçları nedeniyle önleyici bir anlayışla ele alınmaktadır. Bu durum, potansiyel arama kurtarma durumlarını meydana gelmeden önce tespit etme veya arama kurtarma olaylarına süratli müdahale sağlamak amacıyla belli deniz bölgelerinde daimî varlık gösterme ihtiyacını ortaya çıkarmaktadır.

ULAQ İDA,

• Denizde kesintisiz varlık gösterebilme ve yüksek süratli bir platform olmasının sağladığı avantaj ile olay bölgesine kısa zamanda intikal edebilme,

• Yüksek deniz durumlarında ve olumsuz meteorolojik şartlarda görev yapabilme,

• Can salı vb. arama kurtarma faydalı yüklerini taşıyabilme ve kullanabilme,

• Bot üzerindeki muhabere imkanları ile görev bölgesinde denizde durumsal farkındalığı sağlayabilme, arama kurtarma faaliyetinin mahalli koordinasyonunu sağlayabilme,

• Sensör çeşitliliği ve yüksek sürati ile arama kurtarma bölgesini etkinlikle kaplayabilme,

• Olay yeri görüntülerini aktararak, olayın özellik ve boyutları konusunda ilgili makamlara gerçek zamanlı ve ayrıntılı bilgi sağlayabilme yetenekleri ile arama kurtarma olaylarında kullanılabilecek maliyet-etkin bir platform olarak ortaya çıkmaktadır (Şekil-20).

ULAQ İDA, insansız bir unsur olmasının sağladığı avantajla yangın söndürme, KBRN olaylarına müdahaleye destek gibi riskli görevleri de icra edebilir.

Şekil-21 ULAQ 7 Arama-Kurtarma

Elektronik Harp

Elektronik harp; elektromanyetik emisyonların tanımlanması, kestirilmesi (interception), düşmanın elektromanyetik spektrumu kullanmasının kısıtlanması veya engellenmesi ve dost unsurlar tarafından etkin kullanımının sağlanması amacıyla elektromanyetik spektrumun ve elektromanyetik enerjinin kullanılmasına yönelik askeri tedbirleri kapsar.

ULAQ İDA, komuta kontrol ve muhabere yetenekleri ile içinde bulunduğu kuvvetin elektronik destek tedbirleri politikasına uyum sağlayabilir. ULAQ İDA, sahip olduğu aktif sensörleri kullanarak keşif gözetleme görevleri icra edebilir, kuvvetin durumsal farkındalığını destekleyebilir ve kuvvetin bekasını geliştirmesine katkıda bulunabilir.

ULAQ İDA; radar kesit alanı arttırıcılar, güdümlü mermi başlık radarlarına karşı aktif karıştırıcılar, çaf ve IR dekoylar gibi faydalı yükler ile yüksek değerli bir unsurun güdümlü mermi taarruzlarına karşı savunulmasına da destek sağlayabilir. ULAQ İDA; muhabere, GPS, radar karıştırıcı faydalı yükleri ile donatılarak elektronik karşı tedbir uygulamalarında da kullanılabilir.

ULAQ İDA Ailesi Deniz Harekâtında Görev Almaya Hazır

Sonuç olarak; ULAQ İDA ailesinin yeteneklerinin deniz harekâtında geniş bir kullanım alanı olduğunu görüyoruz. Bu yazımızda konseptsel bir bakış açısı ile ifade ettiğimiz fikirleri; detaylı deniz harekâtı senaryoları ile bu senaryolar kapsamında icra edilecek görevler için gerekli kritik yetenekleri belirleyerek geliştirdik.

ULAQ İDA gibi konvansiyonel suüstü platformlarına nazaran yeni ve asimetrik yeteneklerle donatılmış bir platformun, deniz harekâtında kullanımı yukarıdaki örneklerle de sınırlı olmayacaktır. Deniz harekâtı icracılarının, ULAQ İDA ailesine kazandırdığımız yetenekleri, bu platformların esneklik, asimetriklik, maliyet-etkinlik özelliklerinden de faydalanarak, yaratıcı kullanım taktikleri geliştirerek hareket tarzlarına dâhil edeceğini düşünüyoruz.

ULAQ İDA ailesinin, bu süreçte zorlayıcı testlere tabi olacağı biliyoruz. Meteksan Savunma ve ARES Tersanesi olarak, insansız deniz araçları konusunda aldığımız inisiyatifle ulaştığımız ve koruduğumuz öncü konuma, ULAQ İDA ailesinin tasarımsal mükemmelliğine, düşük maliyetine, kullanım esnekliğine ve vaat ettiği potansiyele güveniyoruz.


[1] Vego Milan, Vego Milan Naval Strategy And Operations In Narrow Seas, sa. 293, ISBN 0-203-01033-7.

[1] Human In The Loop (HITL): İnsanın döngü içinde yer alması, insanın bir sistemin karar alma sürecinde kritik roller oynaması olarak tanımlanır. Bu, operatörün bir eylemi onaylayıp reddetmesi veya operatörün sistem tarafından üretilen verilere dayalı olarak daha karmaşık kararlar alması şeklinde olabilir.

[1] Human On The Loop (HOTL) : Bu tip sistemlerde otonomi, verilen görevleri ve süreçleri doğrudan bir insan müdahalesi olmadan gerçekleştirir. Ancak insanlar, sistem performansının izlenmesi, üst düzey kararların alınması, görevin icrasının takip edilmesi ve gerektiğinde insan muhakemesine ihtiyaç duyulan istisnai veya karmaşık durumları çözmek için müdahil olunması gibi kritik rolleri oynamaya devam ederler.


[1] Etki Taraması (Influence Sweeping): Akustik, manyetik, basınç işarı ile aktive olan mayınların ateşleme mekanizmalarının bir gemiyi taklit edecek sinyaller gönderilerek aldatılması ve mayını infilak ettirmesinin sağlanmasıdır.

Loading

İlgili İçerikler

Bu web sitesi deneyiminizi geliştirmek için çerezler kullanmaktadır. Bu konuda bilgi sahibi olduğunuzu düşünüyoruz, ancak isterseniz devre dışı bırakabilirsiniz. Kabul Et Detaylı bilgi almak için tıklayın.